- Land
- Nederland
- Ligging
- In de duinen aan de noordkant van Zandvoort, aan de Noordzee
- Eerste race
- 7 augustus 1948, de Grand Prix van Zandvoort
- Voor Carel
- Zijn thuiscircuit, waar hij van 1958 tot en met 1964 elk jaar de Grote Prijs van Nederland reed
Van de boulevard naar de straten van het dorp
De landen om Nederland heen leefden al een halve eeuw voor de autosport, maar in Nederland zelf stelde het weinig voor. Er werd wat geracet op de boulevard van Scheveningen en er werden auto's over de paardenrenbaan van Duindigt gejaagd, allebei bij Den Haag.
Daar kwam verandering in toen de Zandvoortse burgemeester Van Alphen de beste Nederlandse coureurs uitnodigde voor een race door de straten van zijn dorp in de duinen. Die race werd op 3 juni 1939 gehouden, op een tijdelijk circuit in de vorm van een acht. Het lag in het noorden van het dorp en liep onder meer over de Vondellaan en de Van Lennepweg, wegen die nu naar de hoofdingang van het circuit leiden.
Er werden verschillende races voor toerwagens verreden. Het hoogtepunt was een demonstratie van Manfred von Brauchitsch in zijn Mercedes W154. Alles leek klaar voor de aanleg van het eerste vaste circuit van Nederland, tot Duitsland in mei 1940 het land binnenviel. Een racebaan was toen wel het laatste waar de inwoners van Zandvoort aan dachten.
Een paradeweg voor de bezetter
Van Alphen liet zijn plan in de oorlog niet varen. Al na een paar maanden bezetting pakte hij het weer op. Op de Jaarbeurs in Utrecht werd in 1941 een kaart getoond met een weg in de vorm van een racebaan, die door een nieuw park aan de noordkant van het dorp slingerde. Er hoorde ook een nieuw bos bij, met wegen die aansloten op de straten van het circuit van 1939.
Die noordkant lag er intussen verwoest bij. Om te voorkomen dat de geallieerden op het strand van Zandvoort zouden landen, waren zo'n veertig hotels en zeshonderd huizen langs de kust gesloopt. Volgens het verhaal maakte Van Alphen de Duitsers wijs dat hij een paradeweg wilde aanleggen om de overwinnaars van de oorlog te eren. Het gevolg was dat veel Zandvoortse arbeiders niet naar Duitsland werden gestuurd. Ze bleven in het dorp, ruimden het puin op en legden er de eerste fundering van de weg mee. De weg over het circuit heet officieel nog altijd de Burgemeester Van Alphenweg.
Na de oorlog: zelf aan de slag
Na de bevrijding stond de burgemeester er alleen voor. Nederland kwam uit vijf jaar bezetting, het land was zo goed als failliet en al het geld ging naar de wederopbouw. De gemeente Zandvoort en de Koninklijke Nederlandse Automobiel Club (KNAC) besloten het werk dan maar zelf te doen. Samen met leden van de Koninklijke Nederlandse Motorrijders Vereniging bepaalden ze de vorm van de baan.
In juli 1946 werd Sammy Davis, de winnaar van de 24 uur van Le Mans van 1927, erbij gehaald als adviseur voor het ontwerp. De bocht Tarzan zat al in de vroegste plannen. De rest van de baan volgde zo veel mogelijk de wegen die er al lagen.
Hans Hugenholtz wordt vaak genoemd als de ontwerper van Zandvoort, maar dat klopt niet. Hij was wel nauw betrokken, als voorzitter van de Nederlandse Automobiel Ren Club (NARC), en in 1949 werd hij de eerste directeur van het circuit. Bij het ontwerpen van circuits als Suzuka en Zolder nam hij wel ideeën van Zandvoort over.
Begin 1948 ging Van Alphen met pensioen, en even leek het project stil te vallen. Zijn opvolger H.M. van Fenema maakte het werk echter af. Het hele voorjaar van 1948 werd doorgewerkt aan de toplaag, de pits en een bescheiden tribune. Ervaring met het organiseren van autoraces had de KNAC niet. Daarom vroeg de club Desmond Scannell, secretaris van de British Racing Drivers' Club (BRDC), de eerste Grand Prix van Zandvoort te organiseren.
De eerste Grand Prix
Zo werd de eerste race op Zandvoort een Britse nationale wedstrijd, met 21 inschrijvingen en veel grote Britse namen. Zo'n veertien auto's stonden op 7 augustus aan de start van de finale. Reg Parnell, die vanaf pole position vertrok, kreeg problemen maar werd nog derde. Vooraan ontstond een gevecht over de hele race tussen de Siamese prins Bira en Tony Rolt, die reed in een bijzondere Aitken-Alfa Romeo: een Alfa Romeo Bimotore waaruit de voorste motor was weggehaald. Bira hield stand en won met een minimale voorsprong.
Geliefd en gevreesd
Het succes van die eerste race was het begin van een bijna ononderbroken reeks Grote Prijzen van Nederland, die vrijwel vanaf het begin van het wereldkampioenschap meetelden. Coureurs hielden van de baan om de uitdaging en om hoe hij eruitzag, en ze hadden er ontzag voor. Toch vonden ze Zandvoort nooit te gevaarlijk, zelfs niet na de dodelijke ongelukken van Chris Lambert, Piers Courage en Roger Williamson. Het was een baan waarop echt geracet kon worden, en daar ging het om.
Carel hield net zoveel van Zandvoort als zijn tijdgenoten. Hij reed er de Grote Prijs van Nederland van 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963 en 1964.
De Nederlandse autosport hoorde nooit bij de wereldtop, maar het circuit stond bijna veertig jaar in de schijnwerpers. In later jaren trok de Marlboro Masters elk jaar het beste Formule 3-talent van de wereld naar de vernieuwde baan aan zee.
Bronnen
- Wikipedia (Nederlands en Engels), artikel Circuit Zandvoort: eerste straatrace op 3 juni 1939, Sammy Davis als adviseur, eerste race op 7 augustus 1948 (geraadpleegd 19 november 2026)
- Wikipedia (Engels), artikel 1948 Zandvoort Grand Prix, en Wikipedia (Nederlands), artikel Circuit Zandvoort: Bira won in een Maserati (geraadpleegd 19 november 2026)
- Wikipedia (Nederlands), artikel Henri van Alphen: burgemeester van Zandvoort tot eind januari 1948, opgevolgd door H.M. van Fenema (geraadpleegd 19 november 2026)
- Beeld: Noord-Hollands Archief (collectie Fotopersbureau De Boer) en Nationaal Archief (Anefo, bestanddeelnummer 902-8955), via Wikimedia Commons